Zdobycie Broad Peak zimą 2013 roku było jednym z największych sukcesów polskiego himalaizmu, ale niemal natychmiast przerodziło się w tragedię. Wyprawa zakończyła się pierwszym zimowym wejściem na szczyt, śmiercią Macieja Berbeki i Tomasza Kowalskiego oraz szeroką dyskusją o taktyce, odpowiedzialności i bezpieczeństwie w górach wysokich.
Najważniejsze fakty o zimowym wejściu na Broad Peak
- 5 marca 2013 roku czterech Polaków po raz pierwszy zimą stanęło na wierzchołku Broad Peak.
- Szczyt ma około 8047 m n.p.m. i leży w paśmie Karakorum w Pakistanie.
- Wierzchołek osiągnęli Adam Bielecki, Artur Małek, Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski.
- Podczas zejścia zginęli Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski.
- Raport komisji wskazał przede wszystkim na błędy w planowaniu i prowadzeniu ataku szczytowego.
Cel był historyczny, ale góra nie wybaczała błędów
Broad Peak to jeden z czternastu ośmiotysięczników, położony w Karakorum na terenie Pakistanu. Jego główny wierzchołek wznosi się na wysokość około 8047 m n.p.m., a zimą temperatura, wiatr i krótki dzień tworzą warunki skrajnie odmienne od tych znanych z letnich wypraw.
Polska ekspedycja działała w ramach programu Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015. Kierownikiem wyprawy był Krzysztof Wielicki, a celem pozostawało pierwsze zimowe wejście na szczyt. W skład zespołu szturmowego weszli Adam Bielecki, Artur Małek, Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski. W wyprawie uczestniczył także pakistański wspinacz Karim Hayyat.
| Element wyprawy | Informacja |
|---|---|
| Góra | Broad Peak w paśmie Karakorum |
| Wysokość | około 8047 m n.p.m. |
| Kierownik | Krzysztof Wielicki |
| Program | Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015 |
| Data wejścia | 5 marca 2013 roku |
| Rezultat | pierwsze zimowe wejście, a następnie śmierć dwóch uczestników podczas zejścia |
Wybór Broad Peak nie był przypadkowy. Góra była znana polskim wspinaczom z wcześniejszych prób, a jej droga normalna uchodziła za możliwą do pokonania zimą przy odpowiednim przygotowaniu. Jednocześnie wyprawa miała ograniczony budżet i logistycznie była prostsza niż próba zdobycia bardziej wymagającego K2. To jednak nie oznaczało, że była bezpieczna. Na wysokości ponad 8000 metrów nawet pozornie niewielkie opóźnienie może zmienić dobrze przygotowaną akcję w walkę o przetrwanie.
Jak przebiegała akcja górska
Uczestnicy dotarli pod Broad Peak w styczniu 2013 roku, po przejściu lodowca Baltoro. Sama droga do bazy zajęła około sześciu dni marszu. Później przez wiele tygodni czekali na poprawę pogody. Silny wiatr, mróz i ograniczona widoczność uniemożliwiały bezpieczne przeprowadzenie ataku.
Przed właściwym wyjściem przygotowano cztery obozy wysokościowe. Znajdowały się one mniej więcej na wysokościach 5600, 6200, 7000 i 7400 metrów. Ostatni z nich miał być punktem wypadowym do ataku na wierzchołek. Taki układ pozwalał skrócić drogę w najtrudniejszej strefie, ale nie usuwał głównego problemu, czyli konieczności wejścia na szczyt i powrotu w bardzo krótkim oknie pogodowym.
Ostateczny atak rozpoczął się na początku marca. 5 marca cała czwórka zdobyła główny wierzchołek Broad Peak. Było to wydarzenie przełomowe, ponieważ Polacy dokonali pierwszego zimowego wejścia na tę górę. Radość nie trwała długo. Zejście okazało się znacznie wolniejsze i bardziej wyczerpujące, niż zakładano.
Największe znaczenie miał czas. Wspinacze osiągnęli szczyt późno, a powrót prowadził przez trudną grań z odcinkami wymagającymi koncentracji i asekuracji. W takich warunkach nie wystarczy samo zdobycie wierzchołka. Równie ważne jest pozostawienie sobie odpowiedniego zapasu sił i światła dziennego na zejście.
Dlaczego sukces zamienił się w tragedię
Podczas zejścia zaginęli Maciej Berbeka i Tomasz Kowalski. Nie dotarli do obozu czwartego, położonego na wysokości około 7400 metrów. Po nieudanych próbach nawiązania kontaktu i poszukiwaniach obaj zostali 8 marca uznani za zmarłych.
Nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o przyczynę tragedii. W grę wchodziły skrajne zmęczenie, wychłodzenie, późna pora, wysokość oraz problemy z utrzymaniem zwartego zespołu. W strefie śmierci organizm działa na granicy możliwości. Zmniejszona ilość tlenu utrudnia ocenę sytuacji, a zwykłe decyzje wymagają ogromnego wysiłku.
Raport komisji Polskiego Związku Alpinizmu nie zakwestionował ogólnego przygotowania wyprawy ani doboru uczestników. Krytycznie oceniono przede wszystkim planowanie ataku szczytowego i decyzje podejmowane podczas wejścia. Nie ustalono wystarczająco jasno godziny odwrotu, sposobu podejmowania decyzji oraz zasad utrzymania zespołu w całości.
Wyprawa zakładała działanie czteroosobowego zespołu, który miał wzajemnie się wspierać. Na grani grupa rozdzieliła się jednak na mniejsze zespoły. Z punktu widzenia bezpieczeństwa był to moment istotny, bo utrudnił kontrolę tempa, wymianę informacji i reagowanie na pogarszający się stan któregoś z uczestników.
Co ustalił raport i jakie wnioski pozostają aktualne
Opublikowany przez PZA raport wskazał, że część przygotowawcza wyprawy była wykonana bardzo dobrze. Oceniono pozytywnie wybór celu, sprzęt, organizację obozów i dobór wspinaczy. Problem pojawił się dopiero wtedy, gdy trzeba było przełożyć plan na działanie w warunkach narastającego niedoczasu.
Najważniejsza lekcja dotyczy twardych kryteriów odwrotu. W górach wysokich decyzja o wycofaniu nie może zależeć wyłącznie od ambicji i subiektywnego poczucia, że szczyt jest już blisko. Godzina, tempo, pogoda i stan zespołu powinny wcześniej określać granicę, po której atak zostaje przerwany.
- Godzina odwrotu powinna być ustalona przed wyjściem i respektowana nawet wtedy, gdy do szczytu brakuje niewiele.
- Odpowiedzialność za decyzje musi być jasna, szczególnie gdy zespół działa w dużym stresie i przy ograniczonej łączności.
- Integralność grupy zwiększa szanse na wzajemną pomoc, kontrolę tempa i szybszą reakcję na kryzys.
- Łączność powinna mieć rozwiązanie awaryjne, ponieważ radiotelefon może ulec rozładowaniu, uszkodzeniu albo rozstrojeniu.
- Sprzęt medyczny i tlen awaryjny muszą znajdować się tam, gdzie realnie można ich użyć podczas ataku lub akcji ratunkowej.
W mojej ocenie najważniejszy wniosek jest prosty. Wyprawa wysokogórska nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat zdobycia szczytu. Dobrze zaplanowana akcja to taka, w której sukces obejmuje również bezpieczny powrót całego zespołu.
Letnia wyprawa poszukiwawcza i pamięć o uczestnikach
Latem 2013 roku na Broad Peak ruszyła wyprawa poszukiwawcza kierowana przez Jacka Berbekę, brata Macieja. Jej celem było odnalezienie ciał zaginionych wspinaczy i zapewnienie im godnego pochówku. Uczestnicy dotarli niemal do wysokości 8000 metrów.
Odnaleziono ciało Tomasza Kowalskiego, które przeniesiono niżej i pochowano w miejscu oddalonym od głównej drogi wspinaczkowej. Ciała Macieja Berbeki nie odnaleziono. Ten etap historii pokazał, że dramat wyprawy nie skończył się wraz z zakończeniem akcji ratunkowej w marcu.
Broad Peak pozostał symbolem zarówno wielkiego sportowego osiągnięcia, jak i ceny, jaką czasem płaci się za przekraczanie granic ludzkich możliwości. Dla środowiska górskiego był także impulsem do zmian w szkoleniu, komunikacji i organizacji kolejnych wypraw.
Broad Peak 2013 jako lekcja odpowiedzialności w outdoorze
Ta historia ma znaczenie nie tylko dla himalaistów. W mniejszej skali podobne zasady obowiązują podczas trekkingu, wypraw survivalowych i działań terenowych. Plan odwrotu nie jest oznaką słabości, lecz jednym z podstawowych elementów rozsądnego przygotowania.
Przed wyjściem warto określić limit czasu, punkt kontrolny, wariant awaryjny i osobę podejmującą decyzję o wycofaniu. Na dużej wysokości, w zimnie lub przy ograniczonej widoczności margines błędu szybko znika. Historia polskiej ekspedycji na Broad Peak pokazuje, że doświadczenie i świetny sprzęt nie zastępują dyscypliny zespołowej, trzeźwej oceny ryzyka i gotowości do zawrócenia.
